چک برگشتی چیست؟

چک برگشتی چکی است که در زمان ارائه به بانک، تمام یا بخشی از وجه آن به دلایلی مانند کافی نبودن موجودی حساب، بسته بودن حساب یا برخی موانع قانونی قابل پرداخت نباشد و بانک برای آن گواهی عدم پرداخت صادر کند.

علت دقیق عدم پرداخت باید در گواهی صادرشده از سوی بانک مشخص باشد. این گواهی یکی از مهم‌ترین مدارک دارنده برای پیگیری حقوقی یا کیفری چک است.

بعد از برگشت خوردن چک چه کاری باید انجام داد؟

پس از مراجعه دارنده به بانک و عدم پرداخت وجه چک، نخستین اقدام دریافت گواهی عدم پرداخت است.

گواهی عدم پرداخت چیست و چرا اهمیت دارد؟

گواهی عدم پرداخت سندی است که بانک پس از پرداخت نشدن تمام یا بخشی از مبلغ چک صادر می‌کند و علت عدم پرداخت را مشخص می‌نماید.

این گواهی در بسیاری از اقدامات قانونی مربوط به چک اهمیت اساسی دارد و برای درخواست صدور اجراییه موضوع ماده ۲۳ قانون صدور چک نیز ارائه آن لازم است.

به همین دلیل، دارنده نباید گواهی عدم پرداخت را با رسید ساده بانکی اشتباه بگیرد و بهتر است اصل چک و گواهی صادرشده را تا پایان فرآیند وصول نگهداری کند.

صدور اجراییه مستقیم برای چک برگشتی

یکی از مهم‌ترین راهکارهای قانونی برای وصول چک برگشتی، درخواست صدور اجراییه مطابق ماده ۲۳ قانون صدور چک است.

مطابق این ماده، دارنده چک می‌تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح درخواست صدور اجراییه نسبت به کسری مبلغ چک و حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را مطرح کند.

در صورت وجود شرایط قانونی، دادگاه مکلف به صدور اجراییه است و صادرکننده باید مطابق مهلت قانونی پس از ابلاغ اقدام کند.

شرایط صدور اجراییه ماده ۲۳ قانون صدور چک

بر اساس ماده ۲۳ قانون صدور چک، صدور اجراییه مستقیم در صورتی امکان‌پذیر است که شرایط قانونی مربوط وجود داشته باشد.

وجود هر یک از مواردی که قانون آنها را مانع صدور اجراییه ماده ۲۳ دانسته است، می‌تواند بر امکان استفاده از این مسیر تأثیر بگذارد.

مهلت ۱۰ روزه صادرکننده پس از ابلاغ اجراییه

پس از صدور و ابلاغ اجراییه موضوع ماده ۲۳، صادرکننده مکلف است ظرف ۱۰ روز نسبت به پرداخت بدهی اقدام کند، با دارنده برای پرداخت توافق نماید یا مالی معرفی کند که اجرای حکم را میسر سازد.

در صورت انجام نشدن این اقدامات، دارنده می‌تواند درخواست اجرای مفاد اجراییه را از طریق اجرای احکام دادگستری دنبال کند. اجرای اجراییه در این مرحله مطابق مقررات مربوط به اجرای محکومیت‌های مالی انجام می‌شود.

مطالبه وجه چک از طریق دادخواست حقوقی

در کنار درخواست اجراییه، در مواردی ممکن است طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه چک نیز مطرح باشد.

این روش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که شرایط صدور اجراییه ماده ۲۳ فراهم نباشد یا دارنده علاوه بر وجه چک، مطالبات و خسارات دیگری را نیز بر اساس رابطه حقوقی میان طرفین دنبال کند.

خواسته دادخواست باید با توجه به شرایط چک، قرارداد پایه، خسارات قابل مطالبه و وضعیت طرفین به صورت دقیق تنظیم شود.

شکایت کیفری چک برگشتی

در برخی موارد، صدور چک بلامحل می‌تواند علاوه بر جنبه حقوقی، جنبه کیفری نیز داشته باشد؛ اما هر چک برگشتی الزاماً قابل تعقیب کیفری نیست.

قانون صدور چک برای مواردی که چک بابت تضمین، مشروط، وعده‌دار یا در برخی وضعیت‌های قانونی خاص صادر شده است، محدودیت‌ها و استثنائاتی مقرر کرده است. بنابراین قبل از طرح شکایت کیفری باید علت صدور چک و رابطه پایه بررسی شود.

مهلت شکایت کیفری چک

مطابق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده برای حفظ امکان تعقیب کیفری باید در مهلت قانونی اقدام کند. بر اساس این ماده، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند و ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت نیز شکایت کیفری خود را مطرح نماید.

چک صیادی برگشتی چه تفاوتی دارد؟

در چک‌های جدید صیادی، ثبت اطلاعات و انتقال چک در سامانه صیاد اهمیت ویژه‌ای دارد.

مطابق ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، صدور هر برگه چک در سامانه صیاد باید با ثبت اطلاعات مربوط به دارنده، مبلغ و تاریخ همراه باشد و انتقال چک نیز با ثبت هویت شخص جدید در سامانه انجام می‌شود. همچنین ثبت انتقال چک در سامانه صیاد جایگزین پشت‌نویسی در موارد مقرر قانونی شده است.

بنابراین در پرونده چک صیادی، علاوه بر بررسی خود برگه چک، وضعیت ثبت و انتقال آن در سامانه صیاد نیز اهمیت دارد.

اگر چک صیادی در سامانه ثبت نشده باشد چه می‌شود؟

قانون صدور چک برای چک‌های مشمول مقررات صیاد، ثبت مالکیت در سامانه را در فرآیند تسویه مورد توجه قرار داده است و در موارد مقرر قانونی، اگر مالکیت چک در سامانه ثبت نشده باشد، بانک مکلف به پرداخت وجه آن نیست.

تبصره یک ماده ۲۱ مکرر همچنین مقرر کرده است که ثبت انتقال چک در سامانه صیاد جایگزین پشت‌نویسی چک در وجه حامل شده است. بنابراین وضعیت سامانه باید در پرونده‌های مربوط به چک‌های جدید به دقت بررسی شود.

خسارت تأخیر تأدیه چک

در پرونده‌های مربوط به چک، موضوع خسارت تأخیر تأدیه نیز می‌تواند مورد مطالبه قرار گیرد. میزان و مبدأ محاسبه خسارت تابع مقررات قانونی و شرایط پرونده است.

بنابراین هنگام تنظیم دادخواست یا درخواست مربوط به وصول چک، باید درباره مطالبه خسارت تأخیر تأدیه نیز تصمیم‌گیری شود تا در صورت وجود شرایط قانونی، خواسته به شکل مناسب مطرح شود.

آیا امکان توقیف اموال صادرکننده وجود دارد؟

پس از ایجاد شرایط قانونی اجرای اجراییه یا صدور حکم قابل اجرا، امکان پیگیری برای استیفای طلب از اموال محکوم‌علیه مطابق مقررات اجرای احکام وجود دارد.

این موضوع می‌تواند شامل شناسایی و توقیف اموال قابل توقیف محکوم‌علیه در حدود مقررات باشد. با این حال، توقیف هر مال نیازمند رعایت مقررات قانونی مربوط به مستثنیات دین و سایر محدودیت‌های اجرایی است.

آیا قبل از برگشت چک می‌توان اقدام قانونی کرد؟

نوع اقدام قانونی قبل از سررسید یا قبل از ارائه چک به بانک با اقدام پس از صدور گواهی عدم پرداخت یکسان نیست.

اگر اختلاف ناشی از قرارداد پایه، عدم انجام تعهد یا سایر مسائل معاملاتی باشد، ممکن است پیش از سررسید چک نیز اقدامات قراردادی یا حقوقی خاصی مطرح باشد؛ اما برای بهره‌گیری از بسیاری از سازوکارهای ویژه قانون صدور چک، وضعیت پرداخت یا عدم پرداخت چک باید مشخص شده باشد.

دفاعیات صادرکننده چک در برابر اجراییه

صدور اجراییه ماده ۲۳ به معنای آن نیست که صادرکننده در هیچ شرایطی امکان طرح ادعا یا دفاع ندارد.

قانون برای برخی دعاوی صادرکننده، از جمله ادعای مشروط یا تضمینی بودن چک، کلاهبرداری، خیانت در امانت یا مفقود شدن چک، مقررات خاصی پیش‌بینی کرده است.

با این حال، صرف طرح دعوا اصولاً مانع جریان عملیات اجرایی نیست و توقف عملیات اجرایی نیازمند وجود شرایط مقرر قانونی و تصمیم مرجع قضایی است.

اشتباهات رایج دارندگان چک برگشتی

بهترین روش وصول چک برگشتی چیست؟

یک روش واحد برای همه چک‌های برگشتی وجود ندارد. انتخاب بهترین روش به وضعیت هر پرونده بستگی دارد.